Şirket İçi Sunucu Odası mı, Veri Merkezi mi? Gerçek Maliyet Karşılaştırması

Yirmi kişilik bir şirketin bilgi işlem sorumlusu olduğunuzu düşünün. Yönetim, “Depodaki odayı boşaltalım, sunucuları oraya koyalım” diyor. Kâğıt üzerinde mantıklı görünüyor. Sonra klima teklifi, UPS teklifi, elektrikçinin pano keşfi ve yangın söndürme sistemi için gelen fiyat masaya konuyor. Sunucu odası maliyeti, sunucuların kendisini çoktan geçmiş oluyor.

Bu yazıda şirket içi bir sunucu odası kurmanın gerçek giderlerini kalem kalem çıkarıyoruz. Aynı iş yükünü veri merkezine taşımanın ya da donanım almadan kiralık fiziksel sunucu kullanmanın neye mal olacağını da yan yana koyuyoruz. Yazının ortasındaki hesap aracına kendi tekliflerinizi girerek karşılaştırmayı kendi rakamlarınızla da yapabilirsiniz.

Sunucu odası maliyeti neden göründüğünden yüksek?

Sunucu odası bütçelerinin çoğu, yalnızca görünen kalem üzerinden yapılır: sunucular. Oysa bir sunucunun güvenle çalışması için etrafında kurulması gereken altyapı, donanımın kendisinden daha pahalı olabilir. Bu durum bir buzdağına benzer. Su üstünde sunucu ve switch görünür, su altında ise klima, enerji, güvenlik ve insan emeği vardır.

İkinci sorun, giderlerin farklı bütçe kalemlerine dağılmasıdır. Elektrik faturası genel giderlere, klima bakımı tesis yönetimine, nöbet tutan çalışanın mesaisi insan kaynaklarına yazılır. Sonuçta kimse sunucu odasının toplam maliyetini tek bir tabloda görmez.

Sunucu odası maliyetini oluşturan kalemler

Doğru bir karşılaştırma için giderleri iki gruba ayırmak gerekir: bir kez ödenen kurulum yatırımları ve her ay tekrar eden işletme giderleri. Finans ekipleri bu toplama TCO (Total Cost of Ownership, toplam sahip olma maliyeti) der.

Kurulum giderleri (tek seferlik)

• Hassas klima: Ofis klimaları 7/24 çalışmaya uygun değildir. Biri arızalandığında diğeri devreye girsin diye genellikle iki ünite kurulur.
• UPS ve aküler: Elektrik kesildiğinde sunucuları ayakta tutar ya da güvenli kapanma için zaman kazandırır.
• Elektrik altyapısı: Ayrı sigorta, ayrı pano ve gerekirse ayrı bir besleme hattı.
• Gazlı yangın söndürme: Su ile söndürme elektronik cihazları da yok eder. Bu yüzden sunucu odalarında gazlı sistemler tercih edilir.
• Fiziksel güvenlik: Kartlı geçiş, kamera ve kapı sensörü.
• İzleme sensörleri: Sıcaklık, nem ve su baskını alarmları.
• Jeneratör (isteğe bağlı): Uzun kesintilerde UPS’in yetmediği durumlar için.

İşletme giderleri (her ay)

Elektrik faturası, bu grubun en büyük ve en çok gözden kaçan kalemidir. Ona bir sonraki bölümde ayrıca bakacağız. Diğer kalemler şunlardır: kurumsal internet hattı ve yedek hat, sabit IP ücretleri, klima ve UPS bakım sözleşmeleri, birkaç yılda bir yenilenmesi gereken UPS aküleri, odanın kapladığı alanın kira bedeli ve en önemlisi personel zamanı. Gece 3’te gelen bir sıcaklık alarmına birinin cevap vermesi gerekir.

En geç hesaba katılan kalem: kesinti

Sunucu odası maliyetini hesaplarken çoğu şirketin tabloya hiç koymadığı bir kalem vardır: duruş. Saatte ortalama 20.000 ₺ ciro yapan bir e-ticaret sitesi düşünün. Klima arızası yüzünden sunucular bir cumartesi dört saat kapalı kalırsa kaybedilen satış 80.000 ₺ olur. Kampanya için ödenmiş reklam bedeli ve bir daha dönmeyen müşteriler bu rakama dahil değildir.

Ofis odalarında tek klima, tek hat ve tek UPS gibi tek noktadan arıza riskleri bulunduğu için bu senaryo nadir değildir. Veri merkezlerinde aynı bileşenlerin yedekli kurulması, bu riski sizin bütçenizden çıkarıp tesisin tasarımına taşır.

Elektrik faturasının gizli çarpanı: PUE nedir?

PUE (Power Usage Effectiveness, güç kullanım etkinliği), bir tesisin harcadığı toplam enerjinin bilgi işlem cihazlarının harcadığı enerjiye oranıdır. PUE değeri 2,0 olan bir odada sunuculara giden her 1 kWh için soğutma ve kayıplara 1 kWh daha harcanır. İdeal değer 1,0’dır ve gerçekte ulaşılamaz.

Ofislerdeki sunucu odaları, genel amaçlı klimalar ve kontrolsüz hava akışı nedeniyle sık sık 2’nin üzerine çıkar. Soğuk ve sıcak koridor düzeniyle kurulan veri merkezlerinde ise bu değer 1,5 civarına kadar iner.

Somut bir örnek verelim. Toplam 2 kW çeken bir sunucu grubu yılda 2 × 8.760 saat = 17.520 kWh tüketir. PUE 2,0 olan bir ofis odasında toplam tüketim 35.040 kWh olur. PUE 1,5 olan bir tesiste aynı yük 26.280 kWh harcar. Aradaki 8.760 kWh, yalnızca odayı serin tutmak için ödediğiniz enerjidir.

Veri merkezinde neye para ödersiniz?

Veri merkezinde yukarıdaki kalemlerin çoğu aylık tek bir faturada birleşir. Kendi cihazlarınızı götürdüğünüzde kabin alanı (U), enerji paketi (amper) ve bağlantı (port hızı ve IP adresi) için ödeme yaparsınız. Klima, UPS, jeneratör, yangın söndürme ve güvenlik görevlisi bu bedelin içindedir. Birden fazla cihazınız varsa Datacasa İstanbul’da kabin kiralama teklifinde bu üç değer sorulur.

Donanım satın almak hiç istemiyorsanız üçüncü bir yol var: sunucuyu da sağlayıcıdan kiralamak. Bu modelde kurulum yatırımı sıfıra iner, arızalı bir disk ya da güç kaynağı sağlayıcı tarafından değiştirilir. Donanım yatırımı gerektirmeyen fiziksel sunucu paketleri özellikle nakit akışını korumak isteyen şirketler için bu yüzden ilgi görür.

Üç modelin maliyet kalemleri yan yana

Kendi rakamlarınızla hesaplayın

Aşağıdaki araç, şirket içi oda için aylık toplam sahip olma maliyetini hesaplar ve veri merkezinden aldığınız teklifle karşılaştırır. Kurulum yatırımı, seçtiğiniz amortisman süresine bölünerek aylık gidere eklenir.

Örnek hesabı nasıl okumalı?

Araçtaki varsayılan değerler piyasa fiyatı değil, yalnızca hesabın mantığını göstermek için seçilmiş örneklerdir. Bu örnekte en büyük iki kalem elektrik ve kurulumun amortismanıdır. Elektrik fiyatını ya da PUE değerini küçük bir miktar değiştirmek bile sonucu belirgin biçimde etkiler.

Kendi hesabınızı yaparken iki şeyi atlamayın. Personel saatini gerçekçi girin: Arızalar mesai saatine göre gelmez. Kesinti maliyetini de ayrıca düşünün. Bir saatlik duruşun satış ve itibar kaybı, çoğu zaman aylık farkın tamamından büyüktür.

Hangi durumda hangisi mantıklı?

Şirket içi sunucu odası her durumda yanlış bir seçim değildir. Üretim tesisinde makinelerle doğrudan haberleşen sistemler, internet kesilse de çalışması gereken yerel uygulamalar ve yüksek hacimli kamera kayıtları sahada kalmayı haklı çıkarabilir. Böyle yapılarda küçük bir yerel dolap tutup kritik veritabanlarını ve web servislerini veri merkezine almak iyi bir dengedir.

Elinizde ömrü dolmamış birden fazla cihaz varsa veri merkezinde kabin kullanmak en ekonomik yoldur. Tek bir sunucu için kabinin tamamı gereksizdir. Bu durumda 1U–4U sunucu barındırma yeterli olur. Donanım yenileme zamanı geldiyse yeni sunucu satın almak yerine kiralamak, kurulum yatırımını tamamen ortadan kaldırır.

İlginizi çekebilir: Colocation nedir? Veri merkezinde kabin kullanımının avantajları

Sıkça sorulan sorular

Sunucu odası gereksinimleri nelerdir?

Temel gereksinimler; 7/24 çalışan ve yedekli hassas klima, sunucuların toplam yükünü taşıyacak UPS, ayrı sigortalı elektrik hattı, gazlı yangın söndürme, erişim kontrolü ve sıcaklık, nem ve su baskını sensörleridir. Odanın dış duvarlarda pencere olmadan, su tesisatından uzak bir yerde seçilmesi de riskleri azaltır.

Sunucu odası için hangi sıcaklık uygundur?

ASHRAE, bilgi işlem ekipmanının giriş havası için 18–27 °C aralığını önerir. Pratikte birçok işletme sunucu odasını 20–24 °C arasında tutar. Daha düşük sıcaklık ek güvenlik sağlamaz, yalnızca elektrik faturasını artırır. Önemli olan, sıcaklığın sunucunun ön yüzündeki hava girişinden ölçülmesidir.

PUE değeri neden önemli?

PUE, sunuculara harcanan her birim enerjiye soğutma ve kayıplar için ne kadar ek enerji harcandığını gösterir. PUE değeri 2,0 olan bir odada elektrik faturanızın yarısı sunuculara değil, odayı serin tutmaya gider. Bu oran düştükçe aynı iş yükü daha düşük bir faturayla çalışır.

Sunucuları veri merkezine taşımak güvenli mi?

Doğru planlanırsa evet. Taşımadan önce tam yedek alınır, cihazlar uygun şekilde paketlenir ve taşıma bir bakım penceresinde yapılır. Veri merkezinde cihazlarınız kartlı giriş, kamera ve 7/24 izleme altında olur. Bu koşullar çoğu ofis odasının sağlayabileceğinden daha yüksek bir fiziksel güvenlik sunar.

Küçük bir şirket için hangisi daha ekonomik?

Birkaç sunucusu olan küçük şirketlerde, kurulum yatırımının bölüneceği cihaz sayısı az olduğu için şirket içi oda genellikle en pahalı seçenektir. Tek sunucu için barındırma paketi, donanımı olmayanlar için kiralık sunucu ya da VDS çoğu zaman daha düşük toplam maliyet sunar.

Hesaplamada amortisman süresi kaç yıl alınmalı?

Sunucu odası altyapısı için genellikle 5 yıl kullanılır. UPS akülerinin 3–5 yılda, klimaların ise 7–10 yılda yenilendiğini hesaba katın. Kısa bir süre seçmek aylık maliyeti yükseltir ama daha temkinli bir karşılaştırma sağlar. Muhasebe tarafındaki amortisman oranları için mali müşavirinize danışın.

Sonuç: Kararı toplam maliyet üzerinden verin

Sunucu odası kurmak mı, veri merkezine geçmek mi? Bu soruyu yalnızca donanım fiyatına bakarak cevaplamak, buzdağının üstünü ölçmeye benzer. Klima, UPS, PUE çarpanı, hat ve personel giderlerini aynı tabloya koyduğunuzda, birkaç sunuculuk yapılar için veri merkezi çoğu zaman öne geçer.

Donanım yatırımına hiç girmeden başlamak isterseniz Önem Bilişim’in Xeon ve Ryzen fiziksel sunucularını karşılaştırabilirsiniz. Altyapı ve sunucu seçimiyle ilgili diğer yazılar için Önem Bilişim blog arşivinde bulabilirsiniz.